Milletin Sessiz Kalesi: Türkçe

“Kelimelerini yabancılaştıran toplumlar, zamanla kendi ruhlarına da tercüman aramaya başlar.”

Mesut Hekimhan

Türkçe yalnızca bir dil değildir.

O;

Orhun Yazıtları’nda taşa vurulan bir devlet aklı,

Dede Korkut’ta oba ateşi etrafında yankılanan bir kopuz sesi,

Yunus Emre’nin gönülden gönüle kurduğu köprü,

Fuzûlî’nin gözyaşı,

Yahya Kemal’in İstanbul ufku,

Mehmet Âkif’in istiklâl haykırışıdır.

Bir milletin dili; hafızasıdır, vicdanıdır, karakteridir.

Dil yıkılırsa yalnız kelimeler kaybolmaz; tarih dağılır, düşünce zayıflar, kültür çözülür, insan kendi iç vatanını kaybeder.

Bugün Türkçe üzerine konuşmak, yalnızca bir gramer meselesi değildir. Bu mesele; tarih, medeniyet, kimlik ve istikbal meselesidir.

Türk milleti, tarih boyunca yalnız kılıcıyla değil, kelimeleriyle de devlet kurmuştur. Çünkü kelime, bazen ordudan daha güçlüdür. Bir milletin ordusu sınırlarını korur; dili ise ruhunu…

Türkçe, binlerce yıllık bir yürüyüşün adıdır.

Ötüken’in sert rüzgârlarından Anadolu’nun bereketli ovalarına, Semerkant medreselerinden Bursa’nın kubbelerine, İstanbul’un taş sokaklarından Balkan türkülerine kadar uzanan büyük bir medeniyet nehridir bu dil.

Orhun Yazıtları’na baktığımızda yalnızca tarih okumayız. Orada bir milletin kendine seslenişini görürüz:

“Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe…”

Bu cümle yalnızca edebî bir ifade değildir. Türk milletinin devlet fikrini, bağımsızlık karakterini ve tarih şuurunu taşıyan bir medeniyet cümlesidir.

İşte Türkçe’nin büyüklüğü burada başlar.

Türkçe; yalnız anlatmaz, yaşatır.

Yalnız konuşmaz, inşa eder.

Ne var ki her büyük medeniyet gibi Türkçe de zaman zaman ihmal edilmiştir. Özellikle modern çağın hızlı, tüketici ve yüzeyselleştirici yapısı; dili de bir düşünce aracı olmaktan çıkarıp kısa ve ruhsuz işaretlere dönüştürmeye başlamıştır.

İnsanlar artık konuşmaktan çok savuruyor kelimeleri. Cümleler kurulmadan dağılıyor, düşünceler olgunlaşmadan tüketiliyor.

Bugün sosyal medyada, günlük konuşmalarda, hatta kimi eğitim ortamlarında bile Türkçe’nin hoyratça kullanıldığına şahit oluyoruz. Kelimeler kısaltılıyor, anlamlar daraltılıyor, yabancı sözcükler gösteriş unsuru hâline getiriliyor.

Oysa bir millet, başka milletlerin kelimelerine sığınmaya başladığında önce dilini değil, özgüvenini kaybetmeye başlar.

Dil bozulursa düşünce de bulanır.

Çünkü insan, düşündüğü kadar konuşmaz; konuşabildiği kadar düşünür.

Bir tarihçi gözüyle baktığımızda bunun örneklerini açıkça görürüz. Tarihte yükselen medeniyetlerin tamamı, önce kendi dilini güçlendirmiştir. Abbasîler döneminde Arapça, bilim dili hâline gelmişti. Latin dünyası, Avrupa düşüncesini şekillendirdi. Fransızca bir dönem diplomasinin dili oldu. İngilizce bugün teknolojinin ve küresel iletişimin merkezinde bulunuyor.

Peki Türkçe neden aynı kudreti yeniden göstermesin?

Türkçe’nin buna fazlasıyla gücü vardır. Çünkü Türkçe; matematik kadar düzenli, şiir kadar derin, bozkır kadar özgür bir dildir. Eklemeli yapısı sayesinde yeni kavramlar üretmeye son derece uygundur. Birkaç kökten yüzlerce anlam doğurabilir. Bu yönüyle yaşayan, nefes alan bir organizma gibidir.

Ancak bir dilin güçlü olması yalnızca yapısıyla ilgili değildir. O dili konuşan milletin ona gösterdiği sadakatle ilgilidir.

Bugün bize düşen görev; Türkçe’yi kuru bir nostalji malzemesi hâline getirmek değil, onu yeniden bir medeniyet dili olarak ayağa kaldırmaktır. Çocuklarımıza yalnızca “doğru yazmayı” öğretmek yetmez; kelimenin ruhunu da öğretmeliyiz. Çünkü kelime insanın aynasıdır.

Bir çocuğun kelime hazinesi daraldığında yalnız cümleleri küçülmez; hayalleri de küçülür.

Bu yüzden Türkçe eğitimi yalnızca ders kitaplarına bırakılacak bir mesele değildir. Evde, sokakta, okulda, edebiyatta, sanatta, musikide, hatta günlük selamlaşmalarda bile dil bilinci yaşatılmalıdır. Çocuk bir türküyle tanışmalı, bir destanla heyecanlanmalı, bir şiirin içinde kaybolmalı, bir romanın gölgesinde büyümelidir.

Çünkü dil; yalnız öğrenilmez, hissedilir.

Yunus Emre’nin:

“Söz ola kese savaşı, söz ola kestire başı”

mısrası aslında Türkçe’nin medeniyet anlayışını özetler. Türk kültüründe söz; yalnız ses değildir. Söz; ahlâktır, ölçüdür, karakterdir.

Eskiden insanlar “ağzından çıkanı kulağın duysun” derdi. Çünkü sözün bir ağırlığı vardı. Bugün ise kelimeler hafiflemiş, anlamlar yorulmuş durumda. Oysa Türkçe, özüne döndüğünde hâlâ insanın içine işleyen büyük bir kudrete sahiptir.

Bir milletin geleceği teknolojiyle şekillenir belki; fakat o geleceğin ruhunu dil belirler.

Eğer Türkçe yalnızca günlük ihtiyaçların dili olarak kalırsa zamanla küçülür. Ama bilimde, sanatta, edebiyatta, düşüncede ve teknolojide yeniden üretmeye başlarsa yeniden yükselir.

Bizler tarih boyunca yalnızca devlet kurmadık; aynı zamanda kelime medeniyetleri kurduk. Divanlar yazdık, destanlar söyledik, vakayinameler tuttuk, türküleri dağlara bıraktık. Her biri Türkçe’nin başka bir yüzüydü.

Bugün yapılması gereken şey; geçmişin ihtişamına sadece hayranlıkla bakmak değil, o büyük mirası geleceğe taşımaktır.

Çünkü dilini koruyamayan millet, sınırlarını korusa bile ruhunu kaybeder.

Türkçe; bir milletin evidir.

Kelimeler o evin duvarlarıdır.

Şiirler pencereleridir.

Türküler ise açık kalan kapıları…

Ve bir gün o ev sessizleşirse, yalnızca bir dil değil; koskoca bir medeniyet yetim kalır.

Bu yüzden Türkçe’ye sahip çıkmak, aslında kendimize sahip çıkmaktır.

Çünkü insan, ana dilinde yalnız konuşmaz…

Ana dilinde hatırlar, sever, inanır, ağlar ve dua eder.

“Türkçe, bir milletin yalnız konuştuğu değil; düşündüğü, hatırladığı ve var olduğu yerdir.”

“Bir millet toprağını kaybettiğinde savaşır; dilini kaybettiğinde ise farkına bile varmadan yok olur.”

“Tarih bana şunu öğretti: Yıkılan her medeniyet önce dilindeki ağırlığı kaybetmiştir.”

“Türkçe’yi korumak yalnız bir dil meselesi değil; hafızayı, şahsiyeti ve geleceği koruma meselesidir.”

“Bir milletin karakteri meydanlarda değil, kurduğu cümlelerde gizlidir.”

“Türkçe’nin kelimelerinde yalnız ses yoktur; ataların nefesi, anaların duası, çocukların geleceği vardır.”

Mesut Hekimhan

Eğitimci Yazar

mesuthan@gmail.com